Đang tải...
Lịch sử vòng loại World Cup khu vực châu Phi ghi dấu hành trình dài đầy thử thách và ý chí kiên cường của các đội tuyển châu lục này. Từ việc không có suất tham dự chính thức cho tới những chiến thắng vang dội và lần đầu tiên tiến sâu vào các vòng trong của giải bóng đá lớn nhất hành tinh, châu Phi đã tạo nên những câu chuyện truyền cảm hứng và khẳng định vị thế trên bản đồ bóng đá thế giới.
Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF) được thành lập vào năm 1957 tại Khartoum, Sudan, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng giúp các quốc gia châu Phi có được tiếng nói riêng trong nền bóng đá thế giới. Trước đó, các đội tuyển thuộc khu vực này chưa có hệ thống vòng loại riêng mà phụ thuộc vào các quyết định của FIFA. Qua thời gian, CAF đã xây dựng một thể thức vòng loại ngày càng hoàn thiện và trở thành một trong những sân chơi khó khăn nhất với địa hình hiểm trở cùng sự phát triển đồng đều của nhiều nền bóng đá. Những yếu tố này tạo nên tính cạnh tranh cao và thường xuyên xảy ra những bất ngờ thú vị.
Trong khoảng thời gian này, sự hiện diện của châu Phi tại World Cup gần như không đáng kể do nhiều quốc gia vẫn là thuộc địa và chưa có liên đoàn bóng đá độc lập. Ai Cập là đại diện đầu tiên của châu Phi dự World Cup năm 1934, khi họ vượt qua vòng loại bằng chiến thắng áp đảo trước Palestine trước khi chịu thất bại trước Hungary ở vòng đấu chính thức. Giai đoạn sau đó bị chi phối bởi chiến tranh thế giới thứ hai và nhiều vấn đề chính trị khiến các đội bóng châu Phi gần như vắng mặt hoặc phải thi đấu chung vòng loại với các châu lục khác. Năm 1958 chứng kiến cuộc tranh cãi khi nhiều đội từ chối đấu vì lý do chính trị, dẫn đến việc không có đại diện nào của CAF góp mặt tại giải năm đó.
Việc FIFA chỉ phân bổ một suất duy nhất cho ba khu vực gồm châu Phi, châu Á và châu Đại Dương trước World Cup 1966 đã gây ra làn sóng phẫn nộ mạnh mẽ trong cộng đồng bóng đá châu Phi. Dưới sự lãnh đạo của những người như Tessema Yidnekatchew, CAF quyết định tẩy chay toàn bộ vòng loại World Cup năm đó như lời phản đối kịch liệt với sự bất công này. Cuộc tẩy chay đã mang lại hiệu quả lớn khi FIFA buộc phải điều chỉnh chính sách về số suất tham dự dành cho riêng khu vực châu Phi từ kỳ World Cup 1970 trở đi.
Sau khi có được suất tham dự trực tiếp đầu tiên, các đội tuyển châu Phi nhanh chóng tạo nên những dấu ấn đáng chú ý. Morocco vào năm 1970 dù chưa vượt qua vòng bảng nhưng đã khiến nhiều đối thủ phải dè chừng với lối chơi kiên cường. Đến năm 1978, Tunisia ghi lại mốc son khi giành chiến thắng đầu tiên cho khu vực trước Mexico. Thành tích này góp phần thúc đẩy FIFA tăng số suất cho CAF lên hai đội vào kỳ World Cup kế tiếp. Năm 1982 Algeria làm nên bất ngờ lớn khi hạ gục nhà đương kim vô địch Tây Đức, mặc dù không may mắn bị loại vì trận đấu dàn xếp tỷ số giữa Tây Đức và Áo đã gây ra thay đổi luật thi đấu ở FIFA.
Giai đoạn này được xem là thời kỳ huy hoàng đầu tiên của bóng đá châu Phi trên trường quốc tế. Morocco trở thành đội tuyển đầu tiên đứng đầu bảng ở vòng bảng World Cup năm 1986, chứng minh sức mạnh vượt trội với phong độ ổn định. Cameroon tiếp tục nối dài truyền thống thành công bằng việc lọt vào tứ kết năm 1990 với màn trình diễn xuất sắc của huyền thoại Roger Milla. Nigeria cũng để lại dấu ấn mạnh mẽ khi trình làng đội hình thế hệ vàng và tiến sâu tại giải năm 1994, giúp nâng cao vị thế của bóng đá lục địa đen trên bản đồ thế giới.
Từ năm 1998, số lượng đội tuyển tham dự World Cup tăng lên thành 32 đội, kéo theo việc CAF sở hữu 5 suất góp mặt chính thức. Nigeria tiếp tục gây tiếng vang với những chiến thắng thuyết phục trước các ông lớn như Tây Ban Nha trong khi Nam Phi lần đầu tiên tham dự sau thời kỳ Apartheid. Senegal làm nên lịch sử tại World Cup đầu tiên tham gia bằng cách tiến đến tứ kết sau khi đánh bại Pháp – nhà ĐKVĐ lúc bấy giờ – ngay trận khai mạc năm 2002. Các kỳ vòng loại những năm tiếp theo chứng kiến sự xuất hiện của nhiều tân binh mới như Bờ Biển Ngà, Ghana, Angola hay Togo, tạo thêm sức sống đa dạng cho nền bóng đá châu lục.
Nam Phi là đất nước châu Phi đầu tiên đăng cai World Cup.
Giải đấu năm 2010 ghi dấu lần đầu tiên một quốc gia châu Phi đảm nhận vai trò chủ nhà World Cup – Nam Phi – đồng thời cung cấp tới sáu đại diện cho khu vực. Ghana thể hiện phong độ xuất sắc khi suýt chút nữa tạo nên bước ngoặt lịch sử bằng việc lọt vào bán kết nếu không bỏ lỡ một quả penalty quyết định trong trận tứ kết trước Uruguay. Sự kiện này đã thay đổi cái nhìn toàn cầu về năng lực tổ chức cũng như chất lượng thi đấu của bóng đá khu vực.
Morocco tiến vào đến bán kết World Cup 2022.
Sau vài mùa giải gặp khó khăn khi hàng loạt đại diện không thể vượt qua vòng bảng tại các kỳ World Cup gần đây, bóng đá châu Phi đã lấy lại phong độ đỉnh cao ở World Cup 2022. Morocco đã viết nên câu chuyện thần thoại mới bằng việc trở thành đội tuyển đầu tiên của khu vực lọt vào bán kết giải đấu danh giá này. Chiến tích này không chỉ phá bỏ định kiến về lối chơi thiên về thể lực mà còn thể hiện sự trưởng thành chiến thuật và bản lĩnh thi đấu đáng kinh ngạc.
Thể thức vòng loại ở khu vực CAF luôn biến đổi để phù hợp với số lượng thành viên tăng nhanh hiện nay – lên tới 54 đội tuyển. Ban đầu chỉ áp dụng hình thức loại trực tiếp sân nhà – sân khách, sang thập niên cuối thế kỷ XX bắt đầu tích hợp cả vòng bảng để nâng cao tính cạnh tranh. Trong những kỳ gần đây như vòng loại World Cup 2014 và 2022, CAF áp dụng giai đoạn play-off để chọn ra đại diện cuối cùng đi tiếp, tạo nên các trận cầu chung kết căng thẳng và hấp dẫn người hâm mộ. Bước sang kỷ nguyên mới từ mùa giải World Cup 2026 mở rộng lên tới 48 đội tham dự, CAF nhận được tới gần gấp đôi số suất trực tiếp so với trước đây – tổng cộng là 9 suất cùng một suất play-off liên lục địa. Thể thức mới chia nhóm thành từng bảng sáu đội hứa hẹn mang lại sự công bằng hơn cũng như giảm thiểu rủi ro cho các ông lớn hàng đầu như Ai Cập hay Nigeria. Cape Verde cũng tận dụng tốt cơ hội để lần đầu tiên góp mặt tại giải đấu lớn nhất hành tinh.
Cameroon giữ kỷ lục đội tuyển tham dự nhiều kỳ nhất với tổng cộng tám lần góp mặt tại World Cup. Morocco được biết đến là đội sở hữu thành tích tốt nhất khi lọt vào bán kết năm 2022 – cột mốc chưa từng có với bất cứ đại diện nào khác thuộc khu vực này trước đó. Về cá nhân, Islam Slimani (Algeria), Didier Drogba (Bờ Biển Ngà) và Samuel Eto’o (Cameroon) cùng chia sẻ danh hiệu cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất trong lịch sử vòng loại CIFCAF với con số lên tới 18 bàn mỗi người. Trận thắng đậm nhất cũng thuộc về Ai Cập khi họ đánh bại Namibia tới tỷ số cách biệt10-0 trong vòng loại năm2002.NigeriavàAi Cậplà haiđội tuyểntham dựgầnnhư tất cảcác kỳvòngloạicuảchâuPhi,tạo nền móngvữngchắcnồngcaocủathểthứcvàchiếnthuậtphùhợp.
Lịch sử vòng loại World Cup khu vực châu Phi là minh chứng rõ nét cho tinh thần kiên trì cùng khát vọng vươn lên không ngừng nghỉ của mảnh đất giàu tiềm năng này. Từ những ngày tháng khó khăn tranh đấu để giành lấy suất chính thức cho đến lúc tạo ra những bước ngoặt làm thay đổi nhận thức toàn cầu về chất lượng bóng đá lục địa đen, hành trình ấy vẫn đang tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Với thể thức mở rộng và đa dạng hơn từ mùa giải năm2026,chắc chắnchúng ta sẽ cònđượcchứng kiếnnhữngcâu chuyệnđầy cảm hứngvàkỳ tíchmớitronglịch sữbóngđáhãnhthịnhcuảchấuPhi.
