Ngày 30/5 vừa qua, Paris và nhiều thành phố lớn của Pháp chứng kiến những khoảnh khắc ăn mừng cuồng nhiệt sau khi đội bóng thủ đô lần thứ hai liên tiếp đăng quang Champions League. Hàng trăm nghìn CĐV xuống đường, tạo nên không khí lễ hội sôi động trên đại lộ Champs-Elysees và khu vực Khải Hoàn Môn. Tuy nhiên, các hoạt động ăn mừng không tránh khỏi những điểm nóng bạo lực. Cảnh sát đã phải dựng hàng rào để kiểm soát đám đông đông đảo, đồng thời áp dụng biện pháp mạnh khi một số nhóm nhỏ gây rối bằng việc đốt xe, phá hoại tài sản và xung đột với lực lượng an ninh. Sự kiện này cũng ghi nhận số người bị bắt giữ lên tới gần 900 cùng nhiều cảnh sát và người dân bị thương, trong đó có trường hợp tử vong do tai nạn giao thông trong lúc hỗn loạn.
Sáng ngày hôm sau, không khí tại Champ de Mars dưới chân tháp Eiffel lại rộn ràng với lễ diễu hành chào đón nhà vô địch. Hàng chục nghìn người hâm mộ tụ tập để cổ vũ cho đội bóng trên chiếc xe buýt mui trần, phấn khích trong tiếng reo hò và cờ đỏ xanh phủ kín con đường dẫn đến trung tâm thành phố. Sự đối lập giữa bầu không khí lễ hội và hiện tượng bạo lực diễn ra ở nhiều địa điểm khác nhau khiến dư luận Pháp đặt câu hỏi vì sao các chiến thắng thể thao lớn thường đi kèm với những bất ổn xã hội nghiêm trọng.
Giới chức trách Pháp lý giải phần lớn các vụ bạo lực đều do một nhóm nhỏ lợi dụng các sự kiện tụ tập đông người để thực hiện hành vi phá hoại hoặc đối đầu với cảnh sát, không phản ánh đúng bản chất của người hâm mộ bóng đá nói chung. Tuy nhiên, lý luận này chưa giải đáp được vì sao hiện tượng tương tự xảy ra liên tục chỉ riêng ở Pháp mà ít thấy ở các quốc gia khác trong khu vực châu Âu.
Người hâm mộ PSG ăn mừng chức vô địch Champions League tại quảng trường Trocadero, Paris, Pháp ngày 30/5/2026, với tháp Eiffel phía sau.
Các chuyên gia an ninh và nhà xã hội học cho rằng sai lầm phổ biến là xem bóng đá như nguyên nhân trực tiếp gây ra bạo lực. Thực tế, chiến thắng của đội bóng thủ đô chỉ làm nổi bật những căng thẳng xã hội vốn đã âm ỉ từ lâu. Trong một sự kiện quy mô lớn, khi hàng chục nghìn người cùng tụ tập dưới một mái nhà cảm xúc dâng cao trong điều kiện giao thông bị gián đoạn và lực lượng an ninh phải phân tán thì nguy cơ mất kiểm soát rất dễ xảy ra. Một nhóm nhỏ có thể kích động tình huống lan rộng dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Đây cũng là lý do các vụ đập phá tài sản hay xung đột thường xuất hiện không chỉ trong các dịp bóng đá mà còn ở những thời điểm như lễ Quốc khánh hay biểu tình chính trị quy mô lớn.
Hiện tượng này không phải mới xuất hiện mà gắn liền với truyền thống văn hóa xuống đường của người Pháp kéo dài hàng thế kỷ. Từ cuộc cách mạng năm 1789 đến phong trào sinh viên năm 1968 hay các cuộc biểu tình gần đây như phong trào “Áo vàng”, đường phố luôn là nơi biểu hiện sức mạnh chính trị và xã hội đặc biệt của quốc gia này. Mặc dù đa phần các cuộc tụ tập diễn ra hòa bình nhưng mức độ đối đầu với cơ quan chức năng lại cao hơn so với nhiều nước Tây Âu khác. Điều này khiến bất kỳ sự kiện nào thu hút đông người đều tiềm ẩn nguy cơ vượt ngoài kiểm soát.
Không gian giao tranh thường không nằm trên đại lộ trung tâm mà trải rộng ra các khu ngoại ô gọi là “banlieue” – những vùng tập trung các khu nhà ở xã hội quanh Paris và nhiều thành phố lớn khác như Marseille hay Lyon. Được xây dựng sau Thế chiến II nhằm giải quyết nhu cầu nhà ở nhưng giờ đây nhiều banlieue trở thành những khu vực biệt lập kéo dài nhiều thế hệ với tỷ lệ thất nghiệp cao cùng áp lực phân biệt đối xử sâu sắc.
Người dân tham gia tuần hành tưởng niệm Nahel, thiếu niên 17 tuổi bị một cảnh sát Pháp bắn chết trong một lần kiểm tra giao thông, tại Nanterre, ngoại ô Paris.
Nhà xã hội học Didier Lapeyronnie nhấn mạnh rằng vấn đề không đơn giản là nghèo đói mà nằm ở việc cảm giác bị cô lập khỏi đời sống kinh tế – xã hội của quốc gia tạo nên sự nguy hiểm nhất định. Rất nhiều thanh niên trưởng thành tại banlieue mất niềm tin vào khả năng cải thiện vị trí xã hội của mình dẫn đến môi trường thuận lợi cho những hành vi phản kháng hay đối đầu với chính quyền phát sinh.
Người hâm mộ PSG cổ vũ trước màn hình lớn hiển thị hình ảnh HLV Luis Enrique cùng các cầu thủ khi đội bóng hạ cánh xuống Paris trong lễ mừng chức vô địch Champions League.
Nhà nghiên cứu Loic Wacquant thuộc Đại học California Berkeley cũng cảnh báo việc xem banlieue theo kiểu “ghetto Mỹ” là sai lệch hoàn toàn. Ông cho rằng cốt lõi vấn đề là quá trình bên lề hóa kinh tế kéo dài bởi sự biến mất của công nghiệp truyền thống cùng thiếu hụt cơ hội hòa nhập xã hội nghiêm trọng khiến một bộ phận cư dân bị đẩy ra khỏi vòng xoay kinh tế chính thống lâu dài. Chính quá trình này tạo ra nền tảng cho bất ổn xã hội chứ không phải bóng đá hay sắc tộc là nguyên nhân chính.
Các cầu thủ PSG nâng chiếc Cup vô địch Champions League tại Puskas Arena, Budapest, Hungary ngày 30/5/2026.
Ngoài ra, quan hệ căng thẳng giữa một bộ phận thanh niên ngoại ô và lực lượng cảnh sát cũng là nguyên nhân sâu xa khiến bạo lực dễ bùng phát trong những dịp có sự tham gia đông đảo công chúng. Nhà tội phạm học Sebastien Roche nhận định nhiều vụ xô xát sau trận đấu không phải do CĐV mà là kết quả của những mâu thuẫn không được giải quyết suốt thời gian dài giữa thanh niên vùng ngoại ô và cơ quan công quyền. Những sự kiện như cái chết của thiếu niên Nahel Merzouk năm 2023 càng làm tăng thêm ngọn lửa đối đầu này.
CĐV PSG hỗn chiến với cảnh sát tại Paris.
So sánh với hiện tượng hooligan từng phổ biến ở Anh trong những năm 1970 – 1980 cho thấy sự khác biệt rõ nét: hooligan Anh chủ yếu xuất phát từ các nhóm CĐV tổ chức có mối quan hệ trực tiếp với câu lạc bộ và mang tính đối đầu giữa các nhóm fan đối địch; còn bạo lực sau các trận thắng của đội bóng Pháp chủ yếu xảy ra ngoài sân vận động trên đường phố hoặc trung tâm thương mại và có sự tham gia của nhiều người không thuộc nhóm cổ động viên chính thức.
Người dân tham gia tuần hành tưởng niệm Nahel.
Hậu quả từ những bất ổn sau sự kiện thể thao đã nhanh chóng thôi thúc giới chuyên môn và dư luận chuyển hướng nhìn nhận sang các vấn đề xã hội rộng lớn hơn như bất bình đẳng kinh tế – xã hội, khó khăn trong quá trình hội nhập cộng đồng nhập cư, cũng như những thách thức trong quan hệ giữa thanh niên vùng ngoại ô và cảnh sát. Dù chưa có lời giải đáp duy nhất được đồng thuận nhưng gần như tất cả đều đồng ý rằng bóng đá chỉ là chất xúc tác làm nổi bật thực trạng căng thẳng vốn đã tồn tại âm thầm lâu nay.
Các cầu thủ PSG nâng chiếc Cup vô địch Champions League tại Puskas Arena.
Tóm lại, bản chất của vấn đề không phải do đội bóng hoặc môn thể thao vua tạo ra bạo loạn mà là những mâu thuẫn sâu sắc trong lòng xã hội Pháp thể hiện qua nhiều tầng lớp và thời kỳ lịch sử khác nhau. Sự kiện thể thao chỉ đơn thuần làm nổi bật một khía cạnh vốn tiềm ẩn từ lâu mà thôi.
