Một nghiên cứu mới được đăng tải trên tạp chí y khoa uy tín đã hé lộ sự xuất hiện của hơn 4.000 trích dẫn tham khảo bịa đặt trong gần 3.000 bài báo thuộc lĩnh vực y sinh được công bố từ năm 2023 đến đầu năm 2026. Vấn đề này đặt ra nhiều lo ngại khi các tài liệu tham khảo giả mạo có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và độ tin cậy của nghiên cứu khoa học, đồng thời tác động đến các quyết định lâm sàng quan trọng.
Nhiều bài báo khoa học được phát hiện chứa trích dẫn do AI bịa ra
Phó giáo sư chuyên ngành điều dưỡng tại Đại học Columbia, ông Maxim Topaz – tác giả chính của nghiên cứu – nhấn mạnh rằng các tài liệu tham khảo là nền tảng vững chắc để xây dựng hướng dẫn lâm sàng dành cho nhân viên y tế. Theo ông, khi những tài liệu tham khảo không chính xác hoặc được tạo ra một cách giả mạo lọt vào trong các công trình khoa học, chúng sẽ dễ dàng xuất hiện trong các hướng dẫn điều trị, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc ra quyết định chăm sóc sức khỏe bệnh nhân.
Điều đáng lo ngại là nhóm nghiên cứu chưa phát hiện bất kỳ trường hợp nào trong số những sai sót này được đính chính hay thu hồi. Điều này đồng nghĩa với việc những thông tin sai lệch vẫn tồn tại và có thể tiếp tục ảnh hưởng đến việc chăm sóc sức khỏe trên quy mô rộng. Ông Topaz cũng chia sẻ thêm rằng số lượng tài liệu tham khảo giả tăng lên nhanh chóng trong vài năm gần đây, với mức tăng gấp 12 lần chỉ trong vòng ba năm.
Động lực thúc đẩy ông thực hiện nghiên cứu bắt nguồn từ chính trải nghiệm cá nhân. Trong quá trình hoàn thiện một bài báo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) mà ông sử dụng đã tự động chèn một trích dẫn không tồn tại. Điều này khiến tài liệu vượt qua nhiều vòng phản biện trước khi bị phát hiện bởi biên tập viên. Ông Topaz thừa nhận rằng nếu ngay cả người nghiên cứu dày dặn kinh nghiệm như ông cũng gặp phải tình trạng này thì bất kỳ ai sử dụng AI đều có thể đối mặt với rủi ro tương tự.
Theo ông, vấn đề phổ biến thường xảy ra khi các tác giả yêu cầu AI tìm kiếm tài liệu tham khảo để hỗ trợ cho một luận điểm hoặc dữ liệu nào đó. Thay vì cung cấp những nguồn thực tế và xác thực, AI đôi khi tự sáng tạo ra một nghiên cứu mang tính thuyết phục nhưng không hề tồn tại. Trong nhiều trường hợp khác, AI còn gán nhầm tên tác giả, tiêu đề nghiên cứu và nơi xuất bản một cách hoàn toàn giả mạo nhằm tạo nên sự thuyết phục bên ngoài.
“Tình trạng này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm,” ông Topaz cảnh báo, đồng thời cho biết không chỉ riêng lĩnh vực y học mà rất nhiều ngành nghiên cứu khác cũng có thể đang đối mặt với nguy cơ tương tự. Ông đặc biệt nhấn mạnh rằng các trích dẫn do AI tạo ra thường có hình thức rất giống bản gốc thật, khiến chúng dễ dàng lọt qua mắt kiểm duyệt nếu không được kiểm tra kỹ lưỡng bởi các tác giả và biên tập viên.
Các chuyên gia khuyến nghị cộng đồng nghiên cứu cần chú trọng hơn vào việc xác minh từng tài liệu tham khảo trước khi công bố kết quả nghiên cứu. Trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo ngày càng trở nên phổ biến trong hoạt động nghiên cứu và biên tập học thuật, việc nâng cao cảnh giác trước nguy cơ trích dẫn giả mạo là hết sức cần thiết để bảo đảm tính trung thực và độ tin cậy của khoa học.
